ΣΒ 128. Εναντιωματικεσ Kai Παραχωρητικεσ Προτασεισ

 

1. Οι δευτερεύουσες εναντιωματικές προτάσεις εκφράζουν αντίθεση, εναντίωση προς το νόημα της (κύριας) πρότασης που προσδιορίζουν. Δέχονται άρνηση συνήθως μή.

Οι εναντιωματικές προτάσεις είναι στην πραγματικότητα υποθετικές προτάσεις και έχουν την ίδια σύνταξη και την ίδια άρνηση με αυτές (συνήθως μή). Έτσι οι προτάσεις αυτού του είδους, εκτός από αντίθεση προς το περιεχόμενο της κύριας πρότασης, μπορεί να εκφράζουν μια προϋπόθεση που κάποιος αναγνωρίζει και επομένως την "παραχωρεί" ή "ενδίδει" σε αυτήν, το προσδοκώμενο αποτέλεσμα της οποίας όμως δεν εκπληρώνεται, μια κατάσταση πραγμάτων της οποίας η προσδοκώμενη συνέπεια δεν εκδηλώνεται κτό.,

Παρατήρηση: Συχνά στην κύρια πρόταση υπάρχουν οι αντιθετικοί σύνδεσμοι ή λέξεις: καίπερ, ἀλλά, ὅμως, ἀλλ’ ὅμως, ἀλλὰ καί, ἀλλ’ οὖν.

π.χ. Εἰ καὶ μὴ βλέπεις, φρονεῖς ὅμως.  

2α. Οι εναντιωματικές προτάσεις εισάγονται:

α. εἰ καὶ (= αν και, μολονότι, ενώ) και εκφέρονται με οριστική ή ευκτική.

Δηλώνουν εναντίωση προς κάτι που θεωρείται πραγματικό και βέβαιο.

π.χ. Φήσουσί με σοφὸν εἶναι, εἰ καὶ οὐκ εἰμί.

Εἰ καὶ μὴ δεινὸς πρὸς ταῦτα πέφυκα, βοηθήσω τῷ πατρὶ καὶ ἐμαυτῷ.

β. ἐὰν καί, ἂν καί, ἢν καὶ (= αν και, μολονότι, ενώ) και εκφέρονται με Υποτακτική.

π.χ. Εἰ καὶ μὴ βούλονται, πάντες αἰσχύνονται μὴ πράττειν τὰ δίκαια.

Πάντες οὖν ἄνθρωποι, ὅταν ἀναγκασθῶσιν, ἐὰν καὶ μὴ βούλωνται παντὶ πολεμοῦσι.

Παρατηρήσεις: 1. Όταν μετά από τους συνδέσμους «εἰ», «ἐάν», «ἄν», «ἢν» ακολουθεί ο «καί», δεν έχουμε πάντα εναντιωματική πρόταση, αλλά:

i) Ο καὶ μπορεί να λειτουργεί ως προσθετικός ή μεταβατικός σύνδεσμος και όχι ως εναντιωματικός. π.χ. Τόδε δὲ διανοηθῶμεν, εἰ καὶ σοὶ συνδοκεῖ. (μτφρ. Ας εξετάσουμε κι αυτό, αν δηλαδή και εσύ σκέφτεσαι το ίδιο).

ii) Ο καὶ μπορεί να λειτουργεί ως συμπλεκτικός σύνδεσμος που συνδέει μεταξύ τους προτάσεις που εισάγονται με το «εἰ» (πλάγιες ερωτηματικές, αιτιολογικές), ή με τα «ἐάν», «ἄν», «ἢν» (υποθετικές).

π.χ. Εἰ τούτων μὴ ἀμελήσομεν καὶ εἰ τοῖς συμμάχοις βοηθήσομεν οὐδὲν δεινὸν συμβήσεται. (μτφρ. Αν δεν αδιαφορήσουμε γι’ αυτά και αν βοηθήσουμε τους συμμάχους, τίποτα κακό δε θα συμβεί).

2β. Οι παραχωρητικές ή ενδοτικές προτάσεις εισάγονται:

α. καὶ εἰ, κεἰ, καὶ ἄν, κἄν, καὶ ἐάν, καὶ ἤν, (ακόμη κι αν, έστω κι αν, κι αν ακόμα), όταν εξαρτώνται από καταφατική πρόταση.

π.χ. Ὥστ' ἐλπίζω καὶ εἴ τις πρός με τυγχάνει ἀηδῶς διακείμενος, μεταμελήσειν αὐτῷ…

π.χ. Ἴσως δὲ καὶ αὗθις ἀναγκασθησόμεθα πολεμεῖν ἐκείνῳ, κἂν νῦν μὴ έθέλωμεν.

π.χ. Χρὴ ποιεῖν με τοῦτο, καὶ εἰ μὴ πέποιθα. (έστω κι αν δεν είμαι πεπεισμένος)

β. οὐδ’ εἰ, μηδ’ εἰ, οὐδ’ ἐάν, μηδ’ ἐάν, οὐδ’ ἄν, μηδ’ ἄν, οὐδ’ ἤν, μηδ’ ἤν (= ούτε κι αν), όταν εξαρτώνται από αρνητική πρόταση και δηλώνουν παραχώρηση προς κάτι αβέβαιο ή μη πραγματικό ή υποθετικό ή απίθανο.

π.χ. Μηδ’ ἂν εὐορκεῖν μέλλῃς, μηδένα θεῶν ὁμόσῃς. (μτφρ. Ούτε κι αν πρόκειται να τηρήσεις τον όρκο σου, μην ορκισθείς σε κανέναν από τους θεούς).

π.χ. Οὐδ' εἰ πάντες ἔλθοιεν Πέρσαι, πλήθει οὐχ ὑπερβαλοίμεθ' ἂν τοὺς πολεμίους. (μτφρ. Ακόμη και αν έρθουν όλοι οι Πέρσες, δεν θα μπορέσουμε να ξεπεράσουμε τους εχθρούς στο πλήθος).

3α. Οι εναντιωματικές προτάσεις εκφέρονται με τις εγκλίσεις των υποθετικών προτάσεων και σχηματίζουν όλα τα είδη των υποθετικών λόγων.

3β. Οι παραχωρητικές προτάσεις εκφέρονται με τις εγκλίσεις των υποθετικών προτάσεων και σχηματίζουν όλα τα είδη των υποθετικών λόγων.:

i) Οριστική ή ευκτική, όταν εισάγονται με το καὶ εἰ, κεἰ, οὐδ’ εἰ, μηδ’ εἰ:

Οὐδ’ εἴ με ἐκέλευες ταῦτα ποιεῖν, ἡδέως ἂν ταῦτα ἐποίουν.

ii) Υποτακτική, όταν εισάγονται με τα καὶ ἐάν, καὶ ἄν, κἄν, καὶ ἤν, οὐδ’ ἐάν, μηδ’ ἐάν, οὐδ’ ἄν, μηδ’ ἄν, οὐδ’ ἤν, μηδ’ ἤν:

Καὶ ἂν οἱ πολέμιοι τὸ ναυτικὸν ἡμῶν κρατήσωσι, κρατήσομεν αὐτῶν.

4.1 Συντακτικός ρόλος

Η εναντιωματική πρόταση λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός της εναντίωσης στο ρήμα της πρότασης από την οποία εξαρτάται.

π.χ. Εἰ καὶ ἔχομεν χρήματα, ὅμως οὐκ εὐτυχοῦμεν.

Η παραχωρητική πρόταση μπορεί να λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός της παραχώρησης στο ρήμα της πρότασης, από την οποία εξαρτάται.

π.χ. Ἀνὴρ πονηρὸς δυστυχεῖ, κἂν εὐτυχῇ.

 

4.2 Iσοδύναμες συντακτικές μορφές

Εναντίωση εκφράζουν επίσης:  

α) οι εναντιωματικές μετοχές· 

β) οι εμπρόθετοι προσδιορισμοί που δηλώνουν εναντίωση.

Παραχώρηση εκφράζουν επίσης:  

α) οι παραχωρητικές μετοχές· 

β) οι εμπρόθετοι προσδιορισμοί που δηλώνουν παραχώρηση.

 

5. Ασκήσεις

5.1 Να βρείτε και να αναγνωρίσετε πλήρως (εισαγωγή, εκφορά, συντακτικός ρόλος) τις δευτερεύουσες εναντιωματικές προτάσεις στα παρακάτω παραδείγματα:

1. Ἄνδρες, ἡμεῖς μὲν ἐροῦμεν ὑμῖν τἀληθῆ, εἰ καί τισι δόξομεν λίαν παράδοξα λέγειν.

2. Φίλον τε γὰρ ἡγοῦνται τὸν ὑπουργοῦντα, ἢν καὶ πρότερον ἐχθρὸς ᾖ.

3. Ἄξιον γὰρ ἀκοῦσαι τὸ διήγημα τοῦτο, εἰ καὶ μὴ προσήκοι Κλεοκράτει.

4. Εἰ καὶ περὶ τοὺς ἄλλους πρᾳότατος ᾖν, ἀλλ’ οὖν ἂν ἀγανακτήσειεν.  

5. Γελᾷ δ’ ὁ μωρός, κἄν τι μὴ γελοῖον ᾖ.

6. Καὶ εἰ κακῶς ἔχει τὰ πράγματα, ὅμως ἔστι ταῦτα ἐπανορθώσασθαι.

7. Καὶ εἰ μηδένα ἄνθρωπον ᾐσχύνου, τοὺς θεοὺς ἐχρῆν σε δεδιέναι.

8. Οὐδεὶς ἂν ἔτι πιστεῦσαι δύναιτο ὑμῖν, οὐδ’ εἰ πάνυ προθυμοῖτο.

 

5.2 Να χαρακτηρίσετε ως εναντιωματικές, παραχωρητικές ή υποθετικές τις ακόλουθες προτάσεις:

1. Εἰ καὶ χρήματα ἔχομεν, οὐκ εὐτυχοῦμεν.

2. Τῷ λιμῷ ὑμεῖς οὐδ’ εἰ πάνυ ἀγαθοὶ εἴητε, δύναισθε ἂν μάχεσθαι.

3. Οὐδεὶς γὰρ ζῴη γ’ ἄν, εἰ μὴ τρέφοιτο.

4. Ἀνὴρ πονηρὸς δυστυχεῖ, κἂν εὐτυχῇ.

5. Καὶ εἰ μή τι κωλύει, ἐθέλω αὐτοῖς διαλεχθῆναι.

6. Οἱ στρατιῶται πρὸς ὑμᾶς βλέπουσι, κἂν μὲν ὑμᾶς ὁρῶσιν ἀθύμους, πάντες κακοὶ ἔσονται.

 7. Ἂν μὴ πιστεύητε, πέμψατε πρέσβεις.

8. Αἱρήσομεν τὸ χωρίον, ἂν καὶ αὐτοὶ ἡμῖν βοηθῶσιν.

9. Ἡμεῖς νικῶμέν τε βασιλέα καὶ εἰ μὴ ὑμεῖς ἤλθετε, ἐπορευόμεθα ἂν ἐπὶ βασιλέα.

 

5.3 Αφού χαρακτηρίσετε το είδος των ακόλουθων δευτερευουσών προτάσεων, να τις μετατρέψετε σε ομόλογες μετοχές:

1. Καὶ εἰ δὶς ἀποθάνοιεν, οὐ δίκην δοῦναι δύναιντ’ ἂν ἀξίαν.

2. Ἀγησίλαος δέ, εἰ καὶ ᾐσθάνετο ταῦτα, ὅμως ἐπέμενε ταῖς σπονδαῖς.

3. Εἰ καὶ ἐγένετο κυρία τοσούτων ἀγαθῶν, οὐκ ἐφθόνησεν τοῖς ἄλλοις.

4. Κἂν μὴ ἐθέλωμεν πολεμεῖν, ἴσως ἀναγκασθησόμεθα τοῦτο ποιεῖν.

5. Οὐ δίκαιόν μοι δοκεῖς ἐπιχειρεῖν πρᾶγμα, σαὐτὸν προδοῦναι, εἰ καὶ ἔξεστι σωθῆναι.

6. Καὶ εἰ θαλάσσης εἴργοντο οἱ κρατοῦντες τῆς γῆς, δύναιντ’ ἂν καλῶς διαζῆν.

7. Πρὸς δὲ καὶ τῷ λιμῷ μαχοίμεθ’ ἄν, καὶ εἰ ἐλάχιστος σῖτος ἐν τῇ χώρᾳ μένοι.

8. Εἰ καὶ εἰρήνη ἐστί, ἀνάστατοι ὑπὸ Θηβαίων γεγενήμεθα.

9. Ἀνάγκη οὖν, εἰ καὶ μὴ δεινὸς πρὸς ταῦτα πέφυκα, βοηθεῖν τῷ πατρί.

 

5.4 Αφού λάβετε υπόψη σας το περιεχόμενο των περιόδων, να συνδέσετε την κύρια πρόταση με τη δευτερεύουσα εναντιωματική ή παραχωρητική, χρησιμοποιώντας τον κατάλληλο σύνδεσμο.

1. …………………… πολλοὺς κινδύνους ὑπὲρ ὑμῶν κεκινδύνευκα, νυνὶ δέομαι μὴ στερηθῆναι τῶν ἐμαυτοῦ.

2. Ἴσμεν δὲ ὅτι πάντες ποταμοί, …………………… πρόσω τῶν πηγῶν ἄποροι εἰσί, προϊοῦσιν δὲ πρὸς τὰς πηγὰς διαβατοὶ γίγνονται.

3. Λέξω ἡμῖν πᾶσαν τὴν ἀλήθειαν, …………………… δόξω τισὶ λίαν παράδοξα λέγειν.

4. …………………… εὐορκεῖν μέλλῃς, μηδένα θεὸν ὀμόσῃς.

5. …………………… οἱ πολέμιοι τὸ ναυτικὸν ἡμῶν νικήσωσι, κρατήσομεν αὐτούς.

6. Ἔστιν ταῦτα ἐπανορθώσασθαι, …………………… οὕτως ἔχῃ ταῦτα.

7. Φίλιππος τοὺς δούλους πέμπει, …………………… αὐτὸς μὴ παρῇ.

8. Ταῦτα σαφῆ δείγματα τῆς Φιλίππου γνώμης ἐστι, …………………… μικρά τις ἡγεῖται εἶναι.

9. Πόλιν μέν, …………………… μὴ βλέπεις, φρονεῖς δ’ ὅμως οἵᾳ νόσῳ ξύνεστιν.

 

                                                                                                      Αντώνης Μιχαηλίδης

                                                                                                             Φιλόλογος