ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟ ΙΙ

ΕΝΑΝΤΙΩΜΑΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΧΩΡΗΤΙΚΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

1. Τι είναι και σε τι διαφέρουν

Εναντιωματικές λέγονται οι δευτερεύουσες επιρρηματικές προτάσεις που φανερώνουν εναντίωση, δηλαδή ισχυρή αντίδραση προς κάτι που το θεωρούμε πραγματικό και το οποίο δηλώνεται από την πρόταση που προσδιορίζουν και από την οποία εξαρτώνται.

Οι παραχωρητικές προτάσεις εκφράζουν μια υποθετική κατάσταση που, κι αν δεχτούμε ότι αληθεύει, δεν αναιρεί το περιεχόμενο της πρότασης εξάρτησης, συνήθως της κύριας. Αποτελούν, δηλαδή, μια κατηγορία υποθετικών προτάσεων.

Αν και οι δύο εκφράζουν ένα κώλυμα ή μια αντίθεση προς το περιεχόμενο της κύριας πρότασης, η διαφορά τους έγκειται στην πραγματικότητα ή την υποθετικότητα  της κατάστασης. Όταν το καί ακολουθεί το εἰ, τονίζει το γεγονός (εἰ καί = αν και πράγματι). Όταν προηγείται, τονίζει την υπόθεση (καὶ εἰ = ακόμα και στην περίπτωση που...).

2. Πώς εισάγονται

2.1 Οι εναντιωματικές προτάσεις εισάγονται με τους συνδέσμους: εἰ καί, ἂν (ἤν, ἐάν) καί, επειδή φανερώνουν κάτι πραγματικό, το οποίο όμως δεν είναι αρκετό για να εμποδίσει αυτό που λέει η κύρια πρόταση.

Εἰ καὶ μὴ βλέπεις, φρονεῖς δ’ ὅμως (= αν και δε βλέπεις, όμως σκέφτεσαι).

Τὰ δίκαια πάντες, ἐὰν καὶ μὴ βούλωνται, μέχρι τού γε αἰσχύνονται μὴ πράττειν (= τα δίκαια όλοι, αν και δε θέλουν, τουλάχιστο ως ένα σημείο ντρέπονται να μην τα κάνουν).

2.2 Οι παραχωρητικές (ή ενδοτικές)  προτάσεις  εισάγονται με τους συνδέσμους: καὶ εἰ, καὶ ἄν (κἄν)

ή, αν η κύρια πρόταση είναι αρνητική, με τους συνδέσμους: οὐδ’ εἰ, οὐδ’ ἐάν, μηδ’ ἐάν.

Παραδείγματα

Εἰ καί μικρά ἐστιν, ὅμως ὠφέλιμά ἐστι. (Αν και είναι μικρά [που είναι], εντούτοις είναι ωφέλιμα).

Καὶ εἰ μηδέν ἔχομεν, οὐκ ἀθυμοῦμεν. (Ακόμα και αν δεν έχουμε τίποτα [που μπορεί να έχουμε], δεν απογοητευόμαστε).

«Κἂν μηδὲν διορίσωμεν, ἀλλ’ οὕτως ἁπλῶς εἴπωμεν...» (Ισοκράτης, 4.39) «Ακόμα κι αν δεν ορίσουμε τίποτα (για χάρη της υπόθεσης), αλλά μιλήσουμε έτσι απλά...»

«...καὶ εἰ μὴ μετ’ ἐκείνων ἦμεν, ὅμως ἄν...» (Θουκυδίδης, 3.55)