ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟ ΙΙ

Σ10101

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Ειδικές προτάσεις

 2026

θεωρία

Ειδικές Προτάσεις

1. Ορισμός και Εισαγωγή

Οι ειδικές προτάσεις είναι δευτερεύουσες ονοματικές προτάσεις που επεξηγούν ή συμπληρώνουν το νόημα ενός ρήματος. Εισάγονται με τους ειδικούς συνδέσμους:

• ὅτι: για κάτι που παρουσιάζεται ως αντικειμενικό γεγονός.
• ὡς: για κάτι που παρουσιάζεται ως υποκειμενική γνώμη ή ισχυρισμός.

2. Συντακτικός Ρόλος

Λειτουργούν ως:

• Αντικείμενο: Σε ρήματα λεκτικά (λέγω, φημί), γνωστικά (γιγνώσκω, οἶδα), αισθητικά (ἀκούω, ὁρῶ - όταν δηλώνουν γνώση).
• Υποκείμενο: Σε απρόσωπα ρήματα ή εκφράσεις (δήλόν ἐστι, λέγεται, ἀγγέλλεται).
• Επεξήγηση: Σε μια δεικτική αντωνυμία (τοῦτο, τόδε) που προηγείται στην κύρια πρόταση.

3. Εκφορά (Η έγκλιση της πρότασης)

Η έγκλιση εξαρτάται από τον χρόνο του ρήματος εξάρτησης:

• Μετά από Αρκτικό χρόνο (Ενεστώτας, Μέλλοντας, Παρακείμενος): Η ειδική πρόταση εκφέρεται με την έγκλιση που θα είχε στον ευθύ λόγο: 

• α) απλή οριστική, όταν το περιεχόμενο της πρότασης παρίσταται ως πραγματικό·

  β) ευκτική πλάγιου λόγου, όταν εξαρτώνται από ιστορικό χρόνο και το περιεχόμενο παρίσταται ως υποκειμενικό και αβέβαιο·

  γ) δυνητική οριστική, όταν το περιεχόμενο της πρότασης παρίσταται ως μη πραγματικό ή ως δυνατό κατά το παρελθόν·

  δ) δυνητική ευκτική, όταν το περιεχόμενο της πρότασης παρίσταται ως δυνατό κατά το παρόν ή το μέλλον.

• Μετά από Ιστορικό χρόνο (Παρατατικός, Αόριστος, Υπερσυντέλικος): Η έγκλιση της πρότασης μπορεί να παραμείνει Οριστική (για έμφαση στο πραγματικό) ή να τραπεί σε Ευκτική του Πλαγίου Λόγου.

 Ασκήσεις για εμπέδωση

Άσκηση 1: Αναγνώριση Συντακτικού Ρόλου

Να βρείτε τις ειδικές προτάσεις και να προσδιορίσετε αν λειτουργούν ως Υποκείμενο, Αντικείμενο ή Επεξήγηση.

1. Πάντες ὁμολογοῦσιν ὅτι οἱ πόνοι τίκτουσι τὴν εὐδοξίαν.
2. Δῆλόν ἐστιν ὅτι ὁ στρατηγὸς ψεύδεται.
3. Τοῦτο μόνον λέγω, ὡς οἱ πολῖται ἠδικήθησαν.
4. Ἠγγέλθη ὅτι οἱ πολέμιοι ἐνίκησαν.
5. Σωκράτης ἔλεγεν ὅτι ἡ ἀρετὴ διδακτή ἐστιν.

Άσκηση 2: Μετατροπή Εγκλίσεων

Να μεταφέρετε τα ρήματα των ειδικών προτάσεων σε Ευκτική του Πλαγίου Λόγου, όπου αυτό είναι δυνατό (δικαιολογήστε την αλλαγή βάσει του ρήματος εξάρτησης).

1. Οἱ στρατιῶται ἔλεγον ὅτι ὁ Κῦρος ἀπέθανεν.
2. Πάντες ᾔδεσαν ὅτι ὁ πόλεμος χαλεπός ἐστιν.
3. Οἱ ἄγγελοι ἤγγειλαν ὅτι οἱ πολέμιοι φεύγουσι.
4. Ἔγνωσαν οἱ Ἀθηναῖοι ὅτι οἱ Λακεδαιμόνιοι ἥξουσι.
5. Ἔλεγον ὅτι οἱ πολέμιοι ἀπέρχονται.
6. Νομίζομεν ὅτι πάντες τεθνήκασιν.
7. Οὐδεὶς ἐρεῖ ὡς ὁ βασιλεὺς ἀδικεῖ.

Άσκηση 3: Σύνθεση Λόγου

Να ενώσετε τις παρακάτω προτάσεις ώστε η δεύτερη να γίνει ειδική (αντικείμενο ή υποκείμενο της πρώτης).

1. Λέγεται. (Οἱ θεοὶ τοὺς ἀγαθοὺς φιλοῦσιν).
2. Ὁ Σωκράτης ἐδίδασκεν. (Ἡ ἀρετὴ σοφία ἐστίν).
3. Πάντες ἴσασι. (Ὁ θάνατος κοινός ἐστι πᾶσιν).