ΣΒ 113. Ενδοιαστικεσ Προτασεισ

 

1. Οι ενδοιαστικές προτάσεις είναι ονοματικές προτάσεις επιθυμίας.

2. Οι ενδοιαστικές προτάσεις εξαρτιούνται:

q από ρήματα ή εκφράσεις που δηλώνουν φόβο (φοβοῦμαι, δέδοικα, δέος ἐστὶ)

q από ρήματα ή εκφράσεις που δηλώνουν προφύλαξη (φυλάττομαι, ὁρῶ[1])

q από ρήματα ή εκφράσεις που δηλώνουν υποψία (ὑποπτεύω, ὑποψία ἐστὶ)

 

3. Οι ενδοιαστικές προτάσεις εισάγονται με τους συνδέσμους:

q  μή, ὅπως μὴ (φόβος μήπως γίνει κάτι) (μτφ. "μήπως", "να μη")

q  μή οὐ, μὴ μὴ (φόβος μήπως δε γίνει κάτι) (μτφ. "μήπως δεν", "μη δεν")

 

4. Οι ενδοιαστικές προτάσεις εκφέρονται με τις εγκλίσεις:

α) υποτακτική (φόβος που αφορά το μέλλον, προσδοκώμενος), όταν εξαρτιούνται από ρήμα αρκτικού χρόνου.

β) οριστική μέλλοντα[2] (φόβος που αφορά το μέλλον, προσδοκώμενος)

γ) οριστική όχι μέλλοντα (φόβος που είναι ισχυρός τόσο, ώστε φαίνεται σαν πραγματικός)

δ) δυνητική ευκτική (όταν ο φόβος εμφανίζεται σαν πιθανός, ενδεχόμενος)

ε) δυνητική οριστική (όταν ο φόβος εμφανίζεται ότι θα ήταν δυνατό να πραγματοποιηθεί, αλλά τελικά δεν πραγματοποιήθηκε.)

στ) ευκτική πλάγιου λόγου (όταν υπάρχει ιστορική εξάρτηση, οπότε ο φόβος αναφέρεται στο παρελθόν)

 

5. Οι ενδοιαστικές προτάσεις χρησιμεύουν ως:

α) υποκείμενα απρόσωπων ρημάτων και απρόσωπων εκφράσεων

β) αντικείμενα μεταβατικών προσωπικών ρημάτων

γ) επεξηγήσεις δεικτικών αντωνυμιών ή άλλων ασαφών λέξεων μιας άλλης πρότασης (συνήθως σύστοιχων υποκειμένων και σύστοιχων αντικειμένων).

 

6. Παρατηρήσεις

α) Η ενδοιαστική που εκφέρεται με δυνητική ευκτική (σπάνια και με δυν. οριστική) χρησιμεύει συνήθως σαν απόδοση υποθετικού λόγου.

β) Προτάσεις με τα: μὴ ή μὴ οὐ + υποτακτική και με τα ὅπως μὴ ή μὴ οὐ + υποτακτική ή οριστική μέλλοντα χωρίς εξάρτηση, είναι ανεξάρτητες ενδοιαστικές προτάσεις.

γ) Συχνά, παρ' όλο που το ρήμα εξάρτησης είναι ιστορικού χρόνου, η ενδοιαστική πρόταση εκφέρεται με υποτακτική ή οριστική μέλλοντα αντί της ευκτικής του πλάγιου λόγου, για να προβληθεί ο φόβος με μεγαλύτερη βεβαιότητα.

 

7. Παραδείγματα

α) Φοβοῦμαι μὴ ὁ πατὴρ ἔλθῃ αἰφνιδίως.

β) Δέδοικα ὅπως μὴ πόλεμος γενήσεται.

γ) Εὐλαβοῦ μὴ φανῇς κακός.

δ) Φυλαξάσθων, ὅπως μὴ προδῶσιν τὴν πόλιν.

ε) Δέδια μὴ οὐκ ἔχῃ Κῦρος τὸ ἄγημα μετ' αὐτοῦ.

στ) Νῦν δὲ φοβούμεθα μὴ ἅμα ἀμφοτέρων ἡμαρτήκαμεν.

ζ) Φοβοῦμαι δὲ τοὐναντίον, μὴ τοιοῦτός τις ὑμῖν λογισμὸς ἐμπέσῃ.

 

8. Ασκήσεις για Γ΄ Γυμνασίου και Α΄ λυκείου

Άσκηση 8.1. Να συμπληρώσετε τα κενά με τον κατάλληλο σύνδεσμο (μή ή μὴ οὐ) και την κατάλληλη έγκλιση του ρήματος στην παρένθεση.

1.      Φοβοῦμαι ________ οἱ πολέμιοι ________ (ἔρχομαι, Υποτακτική). [= Φοβάμαι μήπως έρθουν οι εχθροί]

2.      Δέδοικα ________ ὁ φίλος (βοηθέω-ῶ, Υποτακτική). [= Φοβάμαι μήπως δεν βοηθήσει ο φίλος]

3.      Ἐφοβούμην ________ οἱ στρατιῶται ________ (νικῶμαι, Ευκτική Πλαγίου Λόγου). [= Φοβόμουν μήπως νικηθούν οι στρατιώτες]

4.      Κίνδυνός ἐστι ________ οἱ πολῖται τοῖς νόμοις ________ (πείθομαι, Υποτακτική). [= Υπάρχει κίνδυνος μήπως οι πολίτες δεν υπακούουν στους νόμους]

Άσκηση 8.2: Να υπογραμμίσετε τις ενδοιαστικές προτάσεις και να τις μεταφράσετε στα Νέα Ελληνικά.

1.     Δέδοικα μὴ οὐκ ἔχω ἱκανοὺς φίλους.

Μετάφραση:

 

2. Οἱ Ἀθηναῖοι ἐφοβοῦντο μὴ οἱ Λακεδαιμόνιοι σφᾶς ἐγκαταλίποιεν.

Μετάφραση:

 

3. Φροντίζετε μὴ οὐ τὰ δίκαια ποιῆτε.

Μετάφραση:

 

Άσκηση 8.3: Να συνδέσετε τις δύο προτάσεις ώστε η δεύτερη να γίνει Ενδοιαστική πρόταση (προσοχή στην έγκλιση ανάλογα με τον χρόνο του ρήματος εξάρτησης).

1.         Κύρια: Οἱ στρατιῶται ὑπώπτευον (ιστορικός χρόνος). Προς σύνδεση: Οἱ πολέμιοι ἐπιτίθενται (σημασία: μήπως επιτεθούν).  

 

2.         Κύρια: Φόβος ἐστὶ τοῖς πολίταις (αρκτικός χρόνος). Προς σύνδεση: Ὁ τύραννος καταλύει τὴν δημοκρατίαν (σημασία: μήπως καταλύσει).  

 

Άσκηση 8.4: Να μετατρέψετε τον υπογραμμισμένο ονοματικό προσδιορισμό σε δευτερεύουσα ενδοιαστική πρόταση.

Παράδειγμα: Φοβοῦμαι τὴν ἧτταν -> Φοβοῦμαι μὴ ἡττηθῶμεν.

1.   Δέδοικα τὴν τῶν θεῶν τιμωρίαν.

Μετατροπή: Δέδοικα

 

2.      Ἐφοβούμην τὴν τοῦ χειμῶνος ἔλευσιν.

Μετατροπή: Ἐφοβούμην

 

3.      Κίνδυνός ἐστι ἡ τῆς πόλεως ἅλωσις.

Μετατροπή: Κίνδυνός ἐστι

 

Άσκηση 8.5: Ποια από τα ρήματα που ακολουθούν παίρνουν ως συμπλήρωμα ενδοιαστικές προτάσεις;

φοβοῦμαι, ἡγοῦμαι, δέδοικα / δέδια,  φημί, ἀγγέλλω, ὀκνῶ, βούλομαι, ἐπιθυμῶ, ὑποπτεύω, ποιῶ, φυλάττομαι (προσέχω, προφυλάσσομαι μήπως πάθω κάτι), ἀθυμῶ (χάνω το θάρρος μου (μήπως συμβεί κάτι κακό)), πράττω, κίνδυνός ἐστι, δεινόν ἐστι (είναι φοβερό)

 

9. Ασκήσεις για Β΄και Γ΄ Λυκείου

α) Να αναγνωριστούν οι ενδοιαστικές προτάσεις ως προς το είδος, την εξάρτηση, την εισαγωγή, την εκφορά και τη σημασία.

α) ὁρῶμεν μὴ Θεμιστοκλῆς λαμβάνῃ ἐκ Περσίας ἄγημά τι.

β) δέος ἦν μὴ οἱ πολέμιοι ἐπιθῶνται ἡμῖν τῆς νυκτός.

γ) Ξενοφῶν ἠρνεῖτο δοῦναι βοήθειαν τοῖς Καρσὶν μὴ οὐκ ἔχοι ἱκανὸν στρατὸν.

δ) οἴμοι τάλας, ὁ Ζεὺς ὅπως μὴ μ' ὄψεται.

ε)  ὅρα μὴ ψευδόμενος ἐλήρει.

στ) τόδε ἄδηλον παντί, μὴ ὁ θάνατος ἐξαπίνης λάβῃ φίλα πρόσωπα.

ζ) Ὑποπτεύει μὴ οὐ ἀπελεύσονται οἱ ξύμμαχοι πρὸ τῆς μάχης. 

η) εὐλαβοῦνται τοὺς ἐναντίους μὴ προκατέλαβον τὰ κατάντη χωρία. 

θ) Ἐφοβεῖτο Δαρεῖος μὴ ἐπέλθοι ἂν ὁ τῶν πολεμίων στόλος ἐκ θαλάττης.

ι) Τρόμος ἔσχεν Κρίτωνα μὴ ἀφίκετο ἂν τῆς νυκτὸς ἡ Πάραλος.

 

β) Να αντικαταστήσετε τα ρήματα των παραδειγμάτων (9α-ζ) με άλλα και να διευκρινίσετε τι δηλώνει κάθε νέο παράδειγμα.

 

Αντώνης Μιχαηλίδης

Φιλόλογος

 

 

 

 

---

[1] μτφ. προσέχω, κοιτάζω.

[2] Σε αυτήν την περίπτωση η ενδοιαστική πρόταση τυπικά μόνο είναι πρόταση επιθυμίας, ενώ ουσιαστικά είναι πρόταση κρίσεως. Το ίδιο ισχύει και για τις περιπτώσεις γ) και δ).